گرامیداشت روز چهارم مرداد، روز جهانی حفاظت از اکوسیسم مانگرو (جنگلهای حرا)
در تقویم جهانی، ۲۶ ژوئیه (۴ مرداد) از سوی سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (UNESCO) به عنوان روز جهانی حفاظت از اکوسیستمهای مانگرو نامگذاری شده است.
جنگل حرا چیست؟
جنگلهای حرا یکی از ارزشمندترین و کمیابترین اکوسیستمهای طبیعی ایران و جهان هستند که در نوار ساحلی خلیج فارس و دریای عمان رشد میکنند. این جنگلها علاوه بر نقش مهم در حفظ تنوع زیستی، از مهمترین ذخیرهگاههای کربن آبی (Blue Carbon) جهان به شمار میروند و نقشی اساسی در مقابله با تغییرات اقلیمی، حفاظت از سواحل، پایداری منابع شیلات و توسعه اکوتوریسم دارند.
گونههای جنگلهای حرا در ایران
گونه غالب در ایران، حرا (Avicennia marina) است که با نام علمی Avicennia marina شناخته میشود. در بخشهایی از سواحل سیستان و بلوچستان نیز گونه چندل (Rhizophora mucronata) مشاهده میشود. درخت حرا توانایی جذب آب شور و دفع نمک از طریق برگهای خود را دارد و به همین دلیل یکی از سازگارترین گونههای گیاهی جهان محسوب میشود.
پراکنش جنگلهای حرا در ایران
جنگلهای حرا در سه استان جنوبی کشور قرار دارند:
استان هرمزگان: جزیره قشم، بندرخمیر، خورخوران، میناب، تیاب. بزرگترین جنگل حرا در ایران، جنگلهای حرا قشم و خورخوران است که بخشی از ذخیرهگاه زیستکره یونسکو محسوب میشود.
استان بوشهر:منطقه حفاظتشده نایبند، دیر، بردستان
استان سیستان و بلوچستان:خلیج گواتر، خور باهوکلات
ویژگیهای زیستی جنگلهای حرا
درختان حرا دارای ویژگیهای منحصر به فردی هستند:
رشد در آب شور، تحمل شوری بسیار بالا، دفع نمک از طریق برگها، قرار گرفتن ریشهها در آب هنگام مد و تنفس از طریق ریشههای هوایی، جوانهزنی بذر قبل از جدا شدن از درخت. این ویژگیها باعث شدهاند که حرا به یکی از مقاومترین گونههای گیاهی دنیا تبدیل شود.
اهمیت اکولوژیکی جنگلهای حرا
۱. جذب و ذخیره کربن (Blue Carbon): جنگلهای حرا از مؤثرترین اکوسیستمهای جهان در جذب و ذخیره دیاکسید کربن هستند. مطالعات برنامه محیط زیست سازمان ملل (UNEP) نشان میدهد که جنگلهای مانگرو در واحد سطح چندین برابر جنگلهای خشکی کربن ذخیره میکنند و نقش مهمی در کاهش گرمایش زمین دارند.
۲. حفاظت از تنوع زیستی: جنگلهای حرا زیستگاه صدها گونه جانوری هستند.
از جمله: انواع ماهیان، میگو، خرچنگ، صدف، نرمتنان، خزندگان و دوزیستان.
بسیاری از گونههای آبزی، دوران اولیه زندگی خود را در این جنگلها سپری میکنند.
۳. زیستگاه پرندگان: جنگلهای حرا محل زندگی یا توقف هزاران پرنده مهاجر هستند.
از جمله: فلامینگو، پلیکان، حواصیل خاکستری، اگرت سفید، کاکاییها، عقاب دریایی دمسفید، انواع سلیمها و پرستوهای دریایی. این موضوع اهمیت بینالمللی این اکوسیستم را دوچندان کرده است.
۴. حفاظت از سواحل: ریشههای متراکم حرا از فرسایش ساحلی جلوگیری میکنند. انرژی امواج را کاهش میدهند، رسوبات را تثبیت میکنند و خسارات ناشی از طوفان و سیلاب را کاهش میدهند. به همین دلیل از جنگلهای حرا به عنوان یکی از مهمترین سپرهای طبیعی سواحل یاد میشود.
۵. تصفیه طبیعی آب: ریشههای حرا توانایی جذب بخشی از: فلزات سنگین، مواد آلی، رسوبات و آلایندههای موجود در آب را دارند و به بهبود کیفیت آبهای ساحلی کمک میکنند.
اهمیت اقتصادی جنگلهای حرا
جنگلهای حرا برای جوامع محلی ارزش اقتصادی قابل توجهی دارند.
از جمله:توسعه شیلات، پرورش آبزیان، گردشگری طبیعی، پرندهنگری، قایقسواری، پژوهشهای علمی، آموزش محیط زیست. بخش مهمی از ذخایر شیلات جنوب ایران وابسته به سلامت این اکوسیستم است.
مهمترین تهدیدهای جنگلهای حرا
توسعه ناپایدار سواحل: ساخت اسکله، توسعه بنادر، صنایع ساحلی، شهرکسازی
آلودگی نفتی: نشت نفت و فرآوردههای نفتی میتواند باعث نابودی ریشهها و مرگ درختان حرا شود.
ورود فاضلاب:فاضلاب شهری، فاضلاب صنعتی و پساب کشاورزی باعث کاهش کیفیت آب و آسیب به این اکوسیستم میشود.
تغییر اقلیم: از مهمترین اثرات تغییر اقلیم بر جنگلهای حرا افزایش دمای آب، افزایش شوری، بالا آمدن سطح آب دریا، تغییر الگوی بارندگی
گردشگری غیرمسئولانه: ورود خودرو به حریم جنگل، رهاسازی زباله، آسیب به نهالها، تردد نامناسب قایقها
جایگاه بینالمللی جنگلهای حرای ایران
جنگلهای حرا ایران از مهمترین زیستگاههای مانگرو در منطقه خلیج فارس هستند.
بخشهایی از این جنگلها دارای ثبتهای بینالمللی هستند، از جمله: ذخیرهگاه زیستکره یونسکو (قشم) و تالاب بینالمللی رامسر (خورخوران)
نقش جنگلهای حرا در مقابله با تغییرات اقلیمی چیست؟
جنگلهای حرا با جذب و ذخیره مقادیر زیادی کربن، یکی از مهمترین راهکارهای طبیعی مقابله با تغییرات اقلیمی محسوب میشوند. حفاظت و احیای این جنگلها از اقدامات مؤثر در تحقق اهداف توسعه پایدار و کاهش انتشار گازهای گلخانهای است.
چگونه از جنگلهای حرا محافظت کنیم؟
جلوگیری از تخریب و در ادامهی آن، احیای مناطق تخریبشدهی سواحل، یکی از مهمترین راهکارهای حفاظت از جنگلهای حرا است. کنترل ورود آلایندهها به این مناطق، عاملِ دیگری در حفاظت از این بافت است. جذابیتِ این منطقه، به مدیریت گردشگری و نیز آموزش جوامع محلی نیاز دارد. این اقدامات، در کنار افزایش مشارکت مردم و سازمانها و توسعه برنامههای مسئولیت اجتماعی شرکتها با تمرکز بر این منطقه، حفاظت از این مناطق را تضمین میکند. همچنین، پایش مستمر تنوع زیستیِ جنلهای حرا، احیای ساختارمندِ این بافتِ ثبتشده را تضمین میکند.
شرکت هزار و یک گشت پاسارگاد توسط کمپین مسئولیت اجتماعیِ خود، «هزارویک ایرانبان»، در تلاش است که همواره حافظِ این منطقه باشد تا میراثی عظیم برای ملتِ ایران باقی بماند. برای مشارکت در کمپینهای محیطزیستی ایرانبان، از طریق زیر با ما در ارتباط باشید.
